De Josaphatsite: van rangeerstation tot wilde weide, en wat nu?
Tussen Schaarbeek en Evere, achter de huizen van Terdelt en de Gustave Latinislaan, ligt een van de grootste open ruimtes van Brussel. Zo'n 25 hectare gras, struikgewas en zand, doorsneden door spoorlijn 26. In het Frans heet ze la Friche Josaphat, in het Nederlands de Josaphatsite of Josaphatbraakland. Dit is haar verhaal, van de eerste treinen tot de beslissingen van oktober 2026.
Bijna zeventig jaar rangeerstation
Het goederenstation Schaarbeek-Josaphat opende op 19 juli 1926, dezelfde dag als spoorlijn 26 tussen Schaarbeek en Watermaal. Rondom werd tegelijk de tuinwijk Terdelt gebouwd. Decennialang werden hier goederenwagons gerangeerd, aan de rand van een snel groeiende stad.
Het station sloot in 1994 en de sporen werden weggehaald. Op 25 april 2006 kocht het Brussels Hoofdstedelijk Gewest ongeveer 25 hectare van het Fonds voor Spoorweginfrastructuur, via zijn grondmaatschappij MVV (SAF). Die maatschappij heet nu de MSI-SAU (Maatschappij voor Stedelijke Inrichting) en is vandaag nog altijd eigenaar.
Een jonge weide die de natuur terugnam
Wat veel mensen niet weten: het groene landschap dat je vandaag ziet, is recent. In 2013 werd het terrein gesaneerd en geëgaliseerd met aarde en zand. Daarna nam de natuur het over, bijna zonder menselijke tussenkomst.
Het resultaat verraste wetenschappers. Een studie van ULB-onderzoekers, die vijf jaar burgerwaarnemingen en terreinonderzoek combineerde (2015 tot 2020), telde 127 soorten wilde bijen op de site. Dat is ongeveer 60% van alle bijensoorten die ooit in het Brussels Gewest zijn waargenomen, en bijna een derde van de Belgische soorten. Op één voormalig rangeerstation.
Negen van die soorten zijn bedreigd op Belgisch of Europees niveau. Eén ervan, de zevendoornige wolbij (Anthidium septemspinosum), was nooit eerder in België waargenomen. Verschillende andere soorten zijn in Brussel alleen van deze site bekend.
De bijen zijn niet alleen. Eind 2020 hadden natuurkenners al meer dan 1.100 soorten ingevoerd op waarnemingen.be, waaronder 114 vogelsoorten, 33 dagvlinders en 32 libellen en juffers. Brussel ligt onder verschillende trekroutes van vogels, en het open grasland is een zeldzame rustplek in een dichtbebouwde stad. De onderzoekers wijzen ook op de zonnige spoorwegtaluds, met hun kale grond en bloemen, als een van de redenen voor die rijkdom.
Grote plannen voor een strategische site
Voor het Gewest is Josaphat al lang een strategische site om tegemoet te komen aan de vraag naar woningen, jobs en voorzieningen. In het Gewestelijk Bestemmingsplan (GBP) is een deel ervan een "gebied van gewestelijk belang" (GGB 13), en een deel is bestemd voor stedelijke industrie.
In 2019 ging een eerste richtplan van aanleg, het RPA Josaphat, in openbaar onderzoek. Het voorzag zo'n 1.600 woningen op de hele site. In 2021 volgde een herziene versie, met een tweede openbaar onderzoek. Het RPA werd nooit definitief goedgekeurd door de Brusselse regering.
Tegelijk koos de MSI een privéconsortium, Eiffage-AXA, om een eerste fase te ontwikkelen. In 2023 diende dat een aanvraag voor een verkavelingsvergunning in voor "fase 1A": het zuidoostelijke deel van de site, ongeveer 6,7 hectare. Leefmilieu Brussel beschouwt die zone als een gebied met een zeer hoge biologische waarde.
Een groeiende burgerbeweging
Sinds de eerste plannen vragen buurtbewoners, natuurkenners en verenigingen om de site te beschermen. Groepen zoals Sauvons la Friche Josaphat, Natagora, Brussel Natuur-Bruxelles Nature, BRAL, IEB, ARAU en We Are Nature namen deel aan elk openbaar onderzoek.
Elk onderzoek leverde meer reacties op dan het vorige. In 2025 onthield de gemeente Schaarbeek zich van een advies. In 2026 kreeg de gewijzigde aanvraag voor fase 1A bijna 15.000 bezwaren.
2025-2026: een vonnis en een bevriezing
Twee gebeurtenissen veranderden de situatie.
29 oktober 2025: in een zaak van We Are Nature beval de Franstalige rechtbank van eerste aanleg in Brussel het Gewest om de verstedelijking van onbebouwde terreinen groter dan 0,5 hectare op te schorten, tot er een nieuw GBP is of tot 31 december 2026. Volgens de rechtbank houden de huidige plannen geen rekening meer met de noden van vandaag op het vlak van klimaat en biodiversiteit. Het Gewest ging in beroep.
13 februari 2026: de beleidsverklaring van de nieuwe Brusselse regering kondigde een bevriezing van 18 maanden aan voor de ontwikkeling van vier sites: Josaphat, Meylemeersch, Keyenbempt en het Calevoetbos. Na die periode worden de dossiers opnieuw bekeken.
De vergunningsprocedure zelf liep wel door. Audrey Henry, Brussels staatssecretaris voor Stedenbouw, verklaarde dat er tijdens de bevriezing geen vergunning wordt afgeleverd.
Het laatste nieuws (oktober 2026)
Van 28 augustus tot 26 september 2026 werd een gewijzigde versie van het project voor fase 1A aan een openbaar onderzoek onderworpen. Ze gaat over 6,76 hectare, met maximaal 537 woningen, 8.560 m² voor economische activiteiten en voorzieningen, 391 ondergrondse parkeerplaatsen en 3,14 hectare openbaar groen (ongeveer 46% van de perimeter).
Op 6 oktober 2026 gaf het Schaarbeekse college van burgemeester en schepenen, bij meerderheid, een ongunstig advies over het project. Volgens het college komen de aanpassingen onvoldoende tegemoet aan de bezorgdheden over hitte-eilanden, regenwaterbeheer, bodem en biodiversiteit, en de inpassing van het project in de gemeente. Burgemeester Martin de Brabant zei dat de mobilisatie rond de site "gehoord moet worden".
Volgende stap: de overlegcommissie komt samen op 12 oktober 2026 in het gemeentehuis van Schaarbeek. Het advies van de gemeente is niet bindend. De eindbeslissing over de vergunning ligt bij het Gewest.
Wist je dat?
De naam is 450 jaar oud. Volgens de overlevering vond een pelgrim die in 1574 uit het Heilige Land terugkeerde dat de vallei leek op de vallei van Josafat. De naam ging later over op het Josaphatpark, geopend in 1904, en vandaag op de hele buurt, de site inbegrepen.
Een vermomd rangeerstation. De weide bestaat pas sinds 2013 in haar huidige vorm, en lijn 26 loopt er nog altijd doorheen.
Een primeur voor België. De zevendoornige wolbij werd hier voor het eerst in België waargenomen.
Open voor het publiek. In de zomer van 2020 opende een tijdelijk park op een deel van de site, met een ingang aan de Gustave Latinislaan.
Volg het dossier
De Josaphatsite gaat over wonen, klimaat, natuur en hoe Brussel wil groeien. Wat er ook gebeurt, het loont om de plek te kennen. Wandel langs de randen, kijk in de lente naar de taluds en volg de volgende stappen van de procedure op de websites van de gemeente en het Gewest.
Fotocredits
Josaphatsite, 26 november 2020. Foto: Bruxelles1030, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0. (Wikimedia Commons)
Voormalig station Schaarbeek-Josaphat, 2012. Foto: Lumixbx, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0. (Wikimedia Commons)
Zevendoornige wolbij (Anthidium septemspinosum), illustratiefoto, niet genomen op de site. Foto: Karim Strohriegl, Wikimedia Commons, CC BY 4.0. (Wikimedia Commons)
Bronnen
Vereecken N. J. et al., "Five years of citizen science and standardized field surveys reveal a threatened urban Eden for wild bees in Brussels", bioRxiv, 2021
perspective.brussels, RPA Josaphat, informatief luik
Wikipedia, "Josaphat Brownfield", "Belgian railway line 26", "Josaphat Park"
ARAU, persbericht, 5 oktober 2026
La Libre, 28 augustus en 16 september 2026; L'Avenir, 16 september en 6 oktober 2026; BX1, 6 oktober 2026
Stibbe, analyse van het Brusselse regeerakkoord, 20 februari 2026
Opmerkingen