Een openluchtmuseum: de straten van Schaarbeek met namen van kunstenaars
Misschien woon je in de Gallaitstraat, neem je de tram aan Vinçotte of spreek je af op het Eugène Verboekhovenplein, zonder te weten wie die mensen waren. In Schaarbeek leest het stratenplan als de catalogus van een museum voor Belgische kunst uit de 19de eeuw. Deze gids neemt je mee langs 53 straten en pleinen die naar schilders, beeldhouwers en architecten zijn genoemd, wijk per wijk, zodat je er een wandeling van kunt maken.
Hoe een dorp de "voorstad van de kunstenaars" werd
Rond 1800 was Schaarbeek een landbouwdorp met zo'n 1.100 inwoners, bekend om zijn krieken en de ezels die ze naar de Brusselse markten brachten. Toen kwam de stad. Vanaf 1828 werd de Koningsstraat doorgetrokken naar het huidige Koninginneplein, in de jaren 1840 opende het Noordstation en eromheen groeide een heel raster van nieuwe straten. In 1899 telde de gemeente al meer dan 64.000 inwoners.
De kunstenaars volgden de bouwwerven. De grond was goedkoper dan in Brussel, de nieuwe wijken waren aangenaam en de nieuwe burgerij kocht schilderijen. De website van de gemeente beschrijft die periode met een bijnaam: de "faubourg des artistes", de voorstad van de kunstenaars. Schilders als Eugène Verboeckhoven, Louis Gallait en Alfred Verwée woonden en werkten hier. De officiële beeldhouwer van de jonge Belgische staat, Guillaume Geefs, werd zelfs burgemeester van Schaarbeek (van 1852 tot 1861).
Toen het gemeentehuis op het Colignonplein in 1887 de deuren opende, startte de gemeente een eigen kunstcollectie om "schoonheid binnen het bereik van het volk te brengen". De commissie voor Schone Kunsten bestond uit plaatselijke kunstenaars, van wie er verschillende nu een straat in deze gids hebben. Vandaag telt de collectie meer dan 1.700 werken.
De nieuwe straten hadden namen nodig, en de gemeente koos haar eigen kunstenaars. Een eerste golf, rond het Colignonplein en de Cage aux Ours, eert de grote Vlaamse meesters en toonaangevende schilders van de 19de eeuw. Later, in de wijken Josaphat, Helmet, Meiser en Diamant, die vanaf 1896 werden uitgetekend door gemeente-ingenieur Octave Houssa, gaat het vaak om kunstenaars die in Schaarbeek hadden gewoond. Volgens de gemeente draagt ongeveer een kwart van al haar straten de naam van een kunstenaar.
Over de musea. Bij elke kunstenaar vermelden we of er werk zit in de collectie van de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België in Brussel, ons nationale kunstmuseum. Niet elk werk hangt altijd tentoongesteld, dus kijk dat even na voor je bezoek.
1. Rond het Colignonplein en de Cage aux Ours
Gallaitstraat. Louis Gallait (1810-1887) werd in Doornik geboren in een straat die rue aux Rats heette, de Rattenstraat. Later kreeg die zijn naam. Zijn reusachtige historieschilderij De troonsafstand van Karel V maakte hem in 1841 beroemd in heel Europa. Hij stierf in Schaarbeek. De Koninklijke Musea voor Schone Kunsten bewaren tientallen werken van hem, waaronder een versie van De troonsafstand en De pest in Doornik.
Rubensstraat. Pieter Paul Rubens (1577-1640) hoeft nauwelijks voorgesteld te worden. Met de hulp van een druk atelier maakte de Antwerpse meester zo'n 1.400 schilderijen, en daarnaast was hij ook diplomaat. De Koninklijke Musea voor Schone Kunsten bezitten een belangrijke groep werken van hem, van olieverfschetsen zoals De val van Icarus tot grote altaarstukken.
Verhasstraat. Jan Verhas (1834-1896) schilderde kinderen van de Belgische burgerij met een scherp oog. Zijn Schoolrevue in 1878, waarin leerlingen voor koning Leopold II defileren, hangt in de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten. Verhas stierf thuis in Schaarbeek, in de Seutinstraat.
Florisstraat. Frans Floris (rond 1519-1570) was een Antwerpse schilder die naar Rome trok om Michelangelo en Rafaël te bestuderen. Zijn tijdgenoten noemden hem "de Vlaamse Rafaël". Voor hij schilder werd, leerde hij beeldhouwen in het atelier van zijn oom. De Koninklijke Musea voor Schone Kunsten bezitten verschillende werken van hem, waaronder een triptiek van het Laatste Oordeel.
Quinauxstraat. De Naamse Joseph Quinaux (1822-1895) schilderde in openlucht, met zijn onderwerp voor zich, in een tijd waarin velen nog uit het hoofd in hun atelier werkten. In 1875 kocht de Belgische staat zijn Doorwaadplaats op de Lesse voor het nationale museum, waar het nog altijd is. Hij woonde aan de Rogierlaan en stierf in Schaarbeek.
Metsysstraat. Quinten Metsys (ook Massys geschreven, rond 1466-1530) was een vooraanstaande schilder in het Antwerpen van de renaissance en een vriend van Erasmus en Thomas More. Volgens een populaire legende was hij smid en werd hij schilder uit liefde. Zijn Triptiek van de Sint-Annabroederschap, in 1509 geschilderd voor Leuven, hangt in de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten.
Fraikinstraat. Charles-Auguste Fraikin (1817-1893) verloor zijn vader op zijn 15de bij een ongeval met een postkoets en moest zijn eigen weg zoeken. Hij werd al op zijn 29ste lid van de Koninklijke Academie en later conservator beeldhouwkunst van het Brusselse museum voor schone kunsten. Hij woonde aan de Haachtsesteenweg. Zijn Gevangen Amor is in de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten.
Van Ooststraat. Jacob van Oost de Oude (1603-1671) leerde het vak in Rome en werd de officiële schilder van de stad Brugge. Zijn sobere stijl met veel licht en schaduw toont de invloed van Caravaggio. Zijn Muziekpartij behoort tot de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten.
Eugène Verboekhovenplein. Eugène Verboeckhoven (1798-1881) was schilder, beeldhouwer en graveur, beroemd om zijn schapen, koeien en ezels. In 1830 nam hij de wapens op tijdens de Belgische Revolutie. Hij stierf in Schaarbeek, waar zijn familiehuis en ateliers stonden. De Koninklijke Musea voor Schone Kunsten bewaren een twaalftal werken van hem, waaronder de patriottische Belgische leeuw die zijn ketenen verbreekt.
Dichter bij huis hangt zijn schilderij Les ânes schaerbeekois (De Schaarbeekse ezels), met twee ezels, in het kabinet van de burgemeester in het gemeentehuis. Schaarbeek is tenslotte de "ezelsgemeente". Sommige grappenmakers beweren dat er in dat kabinet eigenlijk drie ezels zijn.
Kijk goed naar het straatnaambord: het plein en de MIVB-halte worden allebei "Verboekhoven" geschreven, zonder "c". Die officiële spelling is in feite een historische schrijffout: de familienaam van de schilder is Verboeckhoven.
En waarom "Cage aux Ours", de berenkooi? De bijnaam komt van een ruzie in de gemeenteraad in 1878. Burgemeester Guillaume Kennis (onafhankelijk katholiek) had de plannen gemaakt om de Koninklijke Sint-Mariastraat voorbij de spoorweg door te trekken, met een groene ruimte vol grote stenen die rotsen moesten nabootsen. Henri Bergé, liberaal schepen, had kritiek op die rotsen en hekken en vergeleek de plek met de berenkuil van de dierentuin van Bern, die hij net had bezocht. De naam bleef hangen en wordt nog altijd gebruikt.
François-Joseph Navezstraat. François-Joseph Navez (1787-1869) studeerde in Parijs bij Jacques-Louis David en ontmoette Ingres in Rome. Terug in Brussel leidde zijn atelier een hele generatie schilders op, onder wie Jean-François Portaels, die ook met zijn dochter trouwde. Zijn Portret van de familie de Hemptinne hangt in de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten.
Portaelsstraat. Jean-François Portaels (1818-1895) won in 1842 de Prijs van Rome en reisde naar het Midden-Oosten en de Balkan. Zijn vrije atelier vormde tientallen kunstenaars, van wie er drie ook een straat in Schaarbeek hebben: Léon Frédéric, Josse Impens en Antoine Van Hammée. Hij stierf in Schaarbeek en kreeg een officiële begrafenis in de Koninklijke Sint-Mariakerk. De Koninklijke Musea voor Schone Kunsten bewaren meer dan 40 werken van hem.
Capronnierstraat. Jean-Baptiste Capronnier (1814-1891) was glazenier. Zijn vader, porseleinschilder van de manufactuur van Sèvres bij Parijs, vestigde zich in 1820 in Schaarbeek en ontdekte oude technieken van glasschilderen opnieuw. De zoon bouwde een groot atelier in Schaarbeek en maakte glasramen voor kerken in heel België, van Tongeren tot Turnhout. Zijn ramen staken zelfs het Kanaal over: verschillende Engelse dorpskerken, zoals St Peter's in Chailey, in Sussex, hebben glasramen van Capronnier.
Joseph Jacquetstraat. Joseph Jaquet (1822-1898, let op de spelling zonder "c") was een Antwerpse beeldhouwer die in het atelier van Guillaume Geefs werkte. Later was hij de leraar van de jonge Thomas Vinçotte. Hij maakte de buste van de Schaarbeekse burgemeester Achille Colignon en zetelde in de commissie voor Schone Kunsten van de gemeente. Zijn Gouden Eeuw en een portret van koning Leopold I zijn in de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten.
Verwéestraat. Alfred Verwée (1838-1895) was een van de eerste Belgische schilders die dieren en landschappen in openlucht schilderden. In 1863 won hij een gouden medaille voor Vlaams span. Minder bekend: in 1891 richtte hij mee "Knokke-Attractions" op, een bedrijf om het toerisme aan de kust te promoten. Hij stierf in Schaarbeek. Twaalf van zijn werken, waaronder De Scheldemonding, zijn in de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten. Op de hoek van zijn straat en het Colignonplein, op de gevel van het vroegere Verwéehuis (Colignonplein 12), zie je het monument voor de schilder, gemaakt door beeldhouwer Charles Van der Stappen en geplaatst in 1903.
Lehonplein. Henri Lehon (1809-1872) leidde verschillende levens tegelijk: zeeschilder, geoloog, natuurkundige, officier en tekenleraar. Hij woonde in Schaarbeek in 1836 en opnieuw van 1839 tot 1852. Zijn plein ligt vlak achter de Sint-Servaaskerk.
Teniersstraat. David Teniers de Jonge (1610-1690) was een meester in herbergtaferelen en dorpskermissen. Hij trouwde met Anna, de dochter van Jan Brueghel de Oude, en werd hofschilder van aartshertog Leopold Willem in Brussel. De Koninklijke Musea voor Schone Kunsten bezitten zijn schilderij Aartshertog Leopold Willem in zijn galerij, een schilderij vol schilderijen. Volgens de lokale geschiedenis stelde beeldhouwer-burgemeester Guillaume Geefs deze straatnaam voor.
Van Ysendijckstraat. Jules-Jacques Van Ysendyck (1836-1901) was de architect van het Schaarbeekse gemeentehuis op het Colignonplein (1884-1889). Hij tekende ook de gemeentehuizen van Anderlecht en Jette, geïnspireerd op de oude stadhuizen van Brussel, Leuven en Oudenaarde. Na de brand van 1911 bouwde zijn zoon Maurice het Schaarbeekse gemeentehuis opnieuw op.
Kesselsstraat. Mathieu Kessels (1784-1836) werd geboren in Maastricht, werkte in Sint-Petersburg, Parijs en Brussel, en stierf in Rome. De Koninklijke Musea voor Schone Kunsten bewaren zo'n 75 beelden van hem. Een bronzen kopie van zijn Discuswerper staat in de tuin van het Paleis der Academiën.
Edouard Fiersstraat. Als jongen in Ieper spijbelde Édouard Fiers (1822-1894) om kleifiguurtjes te boetseren op de stadswallen. Hij werd beeldhouwer en vestigde zich in Schaarbeek. In 1893 schonk hij de gemeente zijn brons Liefdesband. Je kunt het nog altijd zien in het gemeentehuis, in de zaal waar koppels trouwen.
2. Josaphat, Lambermont en Terdelt
Albert Desenfanslaan. Albert Desenfans (1845-1938) woonde in Schaarbeek. Veel Brusselaars lopen langs zijn werk zonder het te weten: provincies op de arcaden van het Jubelpark, ambachtsbeelden op de Kleine Zavel en De lelie in de Kruidtuin. In het Josaphatpark vind je twee van zijn bronzen beelden: Eva en de slang (1890) en De snoeier (1895). Zijn bronzen buste van architect Mathijs de Layens is in de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten.
Godefroid Guffensstraat. De Hasselaar Godfried Guffens (1823-1901) schilderde grote fresco's, onder meer in de Sint-Quintinuskathedraal van Hasselt. Hij kreeg ook een Pruisische onderscheiding, de Orde van de Rode Adelaar. Hij stierf in Schaarbeek. Zijn Vertrek van Boudewijn IX naar het Heilige Land is in de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten.
Herman Richirstraat. Herman Richir (1866-1942) schilderde portretten en allegorieën. Hij ontwierp ook art-nouveau-affiches, waaronder twee voor Delhaize, onder een speels pseudoniem: "Hamner", een anagram van zijn voornaam. Twee van zijn schilderijen zijn in de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten.
Pierre Theunisstraat. Pierre Theunis (1883-1950) hielp zijn leermeester Thomas Vinçotte het ruiterstandbeeld van Leopold II op het Troonplein af te werken. In Schaarbeek maakte hij de buste van burgemeester Arthur Dejase en gaf hij les aan de gemeentelijke nijverheidsschool. Hij maakte ook het monument voor de gefusilleerden van de Nationale Schietbaan, op de begraafplaats van Schaarbeek.
Charles Vanderstappenstraat. Charles Van der Stappen (1843-1910) was de zoon van een stukadoor en een naaister en begon op zijn 11de als leerjongen te werken. Hij werd een gerenommeerd leraar, met onder meer Rik Wouters en George Minne als leerlingen. Zijn kostbare Mysterieuze sfinx, in goud, ivoor en edelstenen, is in het Museum Kunst & Geschiedenis. Zijn Man met het zwaard is in de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten. In Schaarbeek maakte hij ook het monument voor collega-kunstenaar Alfred Verwée, op het Colignonplein.
Henri Jacobsstraat. Henri Jacobs (1864-1935) werd geboren naast de school waar zijn vader directeur was. Als architect werd hij dé art-nouveauspecialist voor scholen en sociale woningen, in een tijd waarin die stijl vooral voor rijke herenhuizen werd gebruikt. In Schaarbeek kun je zijn school in de Josafatstraat (1907) bewonderen.
3. Rond het Koninginneplein en de Josafatstraat
Van Dyckstraat. Antoon van Dyck (1599-1641) werkte als tiener in het atelier van Rubens, die hem "de beste van mijn leerlingen" noemde. Hij werd hofschilder van koning Karel I in Londen, en zijn elegante portretten bepaalden de Engelse schilderkunst anderhalve eeuw lang. De Koninklijke Musea voor Schone Kunsten bewaren meer dan 20 werken van of naar hem.
Geefsstraat. Guillaume Geefs (1805-1883) was de officiële beeldhouwer van de nieuwe Belgische staat, met beelden voor paleizen in Brussel, Den Haag, Windsor en Lissabon. Hij was ook burgemeester van Schaarbeek van 1852 tot 1861. Hij trouwde met schilderes Fanny Corr, die zijn portret schilderde. Zij stierf enkele uren na zijn begrafenis. Zijn Verliefde leeuw is in de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten.
Van Hammeestraat. Antoine Van Hammée (1836-1903) vestigde zich in 1865 in Schaarbeek en tekende zelf de "Pompeiaanse" gevel van zijn huis. Hij werd de eerste conservator van wat nu het Museum Kunst & Geschiedenis in het Jubelpark is. Zijn Toost op de koning is in het Koninklijk Museum van het Leger en de Krijgsgeschiedenis. Zijn zoon Ernest richtte in 1911 het Sportpaleis van Schaarbeek op.
4. Rond het Daillyplein en de Rogierlaan
Artanstraat. Louis Artan de Saint-Martin (1837-1890) kreeg een militaire opleiding voor hij voor de schilderkunst koos. Courbet en Corot gaven hem raad in Parijs. Hij hield van de Noordzee bij elk weer, en ook Nieuwpoort noemde een laan naar hem. Zijn dramatische Wrak (1871) is een van de 16 werken van hem in de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten.
Claysstraat. De Bruggeling Paul-Jean Clays (1817-1900) voer in zijn jeugd als scheepsjongen. Daar leerde hij water en lucht lezen. Hij werd zeeschilder, bekend om zijn kalme zeeën in blauw, roodbruin en zacht wit. Hij stierf in Schaarbeek. De Koninklijke Musea voor Schone Kunsten bezitten zeven zeegezichten van hem.
Léon Mignonstraat. De Luikenaar Léon Mignon (1847-1898) studeerde in Rome voor hij zich in Schaarbeek vestigde. Hij zetelde in de commissie voor Schone Kunsten van de gemeente en maakte bustes van zijn schildersvrienden Alfred Verwée en Joseph Coosemans, die allebei ook een straat in de buurt hebben. Zijn Stierengevecht in de Romeinse campagna is in de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten.
Thomas Vinçottestraat. Thomas Vinçotte (1850-1925) was de officiële beeldhouwer van koning Leopold II. Hij maakte het fronton van het Koninklijk Paleis en, samen met Jules Lagae, de bronzen quadriga boven op de triomfboog van het Jubelpark. Hij stierf in Schaarbeek en gaf ook zijn naam aan een tramhalte. Zijn marmeren Giotto, zijn eerste grote succes, is in de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten.
François Bossaertsstraat. François Bossaerts (1879-1960) werd in Schaarbeek geboren, schilderde landschappen van de Ardennen en de Kempen, en was directeur van gemeenteschool nr. 9 aan de Daillylaan, die zijn vader had opgericht. Zijn zoon Lucien was een Belgische televisiepionier: in 1951 ving hij in Brussel rechtstreeks Franse televisie op, zonder langs de zender van Rijsel te gaan.
Joseph Coosemansstraat. Joseph Coosemans (1828-1904) was gemeenteontvanger in Tervuren en leerde zichzelf schilderen. Hij werd een van de eerste schilders van de School van Tervuren. Hij woonde in de Dupontstraat. Zijn Kunstenaarspad in Barbizon is in de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten. In 2004 toonde de gemeente 49 van zijn werken voor de honderdste verjaardag van zijn dood.
Alexandre Markelbachstraat. De Antwerpenaar Alexandre Markelbach (1824-1906) vestigde zich in 1858 in Schaarbeek. Hij was gemeenteraadslid van 1879 tot 1890 en zat de commissie voor die de kunstcollectie van de gemeente opbouwde. Zijn Antwerpse rederijkers maken zich klaar voor een redetwist is in de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten.
Eugène Smitsstraat. Eugène Smits (1826-1912) studeerde bij Navez, woonde in Parijs en Italië, en kwam terug als groot bewonderaar van Rubens en de renaissance. Hij woonde lang in Schaarbeek. Zijn grote Optocht der seizoenen (1868) is een van de 36 werken van hem in de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten.
Henri Stacquetstraat. De Brusselaar Henry Stacquet (1838-1906) schilderde vissershavens, stranden en landweggetjes. In 1903 werd hij officier in de Leopoldsorde en hij stierf in Schaarbeek. Zijn Staketsel in Oostende is in de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten.
Jan Stobbaertslaan. Jan Stobbaerts (1838-1914), zoon van een Antwerpse schrijnwerker, specialiseerde zich in stallen, boerderijdieren en oude keukens. Hij geldt als een pionier van het realisme in België. Hij stierf in Schaarbeek. Verschillende werken van hem zijn in de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten.
Vandenbusschestraat. Jean-Emmanuel Van den Bussche (1837-1908) won in 1863 de Belgische Prijs van Rome en schilderde historische taferelen en portretten. Hij schilderde het portret van Joseph Coosemans, wiens straat om de hoek ligt. Hij woonde in de Rogierstraat, en twee van zijn dochters werden ook schilder.
Paul Devignestraat. Paul De Vigne (1843-1901) kwam uit een Gentse kunstenaarsfamilie. Zijn vader maakte het standbeeld van Jacob van Artevelde in Gent. Hij woonde in de Vooruitgangstraat en bracht zijn laatste jaren in Schaarbeek door. De Koninklijke Musea voor Schone Kunsten bewaren 23 werken van hem, waaronder portretbustes van collega-kunstenaars.
Godefroid Devreesestraat. Godfried Devreese (1861-1941) woonde 55 jaar in Schaarbeek. Hij maakte het Monument van de Weldoeners en de Bacchanalenvaas aan de Louis Bertrandlaan, een geschenk aan de gemeente na de brand van het gemeentehuis in 1911. Leuk weetje: de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten bewaren zijn portret van Herbert Hoover, die in Schaarbeek ook een laan heeft.
Frans Binjéstraat. Frans Binjé (1835-1900) werkte bij de spoorwegen en schilderde in zijn vrije tijd landschappen en zeegezichten, grotendeels als autodidact. Hij sloot aan bij de schilders van de School van Tervuren en stelde tentoon tot in Berlijn en Parijs. Hij stierf in Schaarbeek. Vijf werken van hem zijn in de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten.
Josse Impensstraat. Josse Impens (1840-1905) schilderde vrolijke herbergen en cafétaferelen. Hij verhuisde in 1893 naar Schaarbeek en woonde er op vier adressen: Josafatstraat, Brabantstraat en twee keer aan de Rogierlaan. In 1909 kreeg deze straat zijn naam. Zijn Vlaamse herberg is in de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten.
5. Meiser, Plasky en Diamant
Eugène Plaskylaan en -square. Eugène Plasky (1851-1905) was een leerling van Antoine Wiertz en schilderde de Kempen, de kust en het Schaarbeek van zijn tijd. Hij woonde in de Vooruitgangstraat. In 1909 noemde de gemeente een laan en een square naar hem. Vandaag draagt een hele wijk zijn naam: duizenden Schaarbekenaren zeggen elke dag "Plasky".
Léon Frédéricstraat. Léon Frédéric (1856-1940) haalde de Prijs van Rome niet omdat zijn kleuren de jury "te persoonlijk" waren. Hij werd beroemd met grote, gedetailleerde schilderijen van mensen op het platteland. Hij stierf in Schaarbeek. De Koninklijke Musea voor Schone Kunsten bewaren 35 werken van hem, waaronder de triptiek De krijtverkopers en De levensloop van de boer. Een bronzen medaillon met zijn portret, gemaakt door Jules Lagae, sierde zijn woning-atelier aan de Haachtsesteenweg 232. Toen het huis werd afgebroken, verhuisde het naar een stèle in het Josaphatpark (1972). Helaas is het medaillon sindsdien gestolen.
Adolphe Lacomblélaan. Adolphe Lacomblé (1821-1886) was zowel landschapsschilder als kunstcriticus. Vanaf 1864 was hij ook stadssecretaris van Brussel. Voor ze zijn naam kreeg, heette zijn laan rue du Camée.
Wappersplein. Gustaaf Wappers (1803-1874) werd in 1832 eerste schilder van koning Leopold I. Zijn Episode uit de Septemberdagen van 1830, met de Belgische Revolutie op de Grote Markt, is een sleutelwerk van de jonge natie, in de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten. Het plein ligt aan de Notelaarsstraat.
William Degouve de Nuncquesstraat. William Degouve de Nuncques (1867-1935) werd geboren in de Franse Ardennen en werd een meester van symbolistische nachtscènes. De schilder Henry de Groux nam hem als model voor het gezicht van Christus in zijn Bespotting van Christus. De Koninklijke Musea voor Schone Kunsten bewaren 22 werken van hem.
Henri Evenepoelstraat. Henri Evenepoel (1872-1899) stierf op amper 27 jaar, maar liet meer dan 50 werken na die nu in de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten zijn, waaronder Henriëtte met de grote hoed. Zijn grootvader woonde op nummer 78 in de Dupontstraat in Schaarbeek.
Frans Courtenslaan. Frans Courtens (1854-1943) kreeg de bijnaam "de Rubens van de landschapsschilderkunst". Als jongeman in Brussel volgde hij les in een vrije academie boven een café met de naam La Patte de Dindon. De Koninklijke Musea voor Schone Kunsten bewaren 13 werken van hem, waaronder Onderhout en Zonnige dreef.
Camille Wollèsstraat. Camille Wollès (1864-1942), geboren in Sint-Joost, schilderde landschappen en stelde tentoon met de Brusselse kring L'Essor. Zijn broer Lucien was ook schilder. Een kanaalgezicht van hem is in de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten.
Paul Leducstraat. Paul Leduc (1876-1943), afkomstig uit La Louvière, begon tussen de leerlingen van Joseph Coosemans in Tervuren. Hij schilderde de kanalen en bruggen van Venetië, Zuid-Frankrijk en Algerije. Hij stierf in Schaarbeek. Zijn Gezicht op Venetië is in de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten.
Jul Merckaertstraat. Jules Merckaert (1872-1924) was een echte Schaarbekenaar: hier geboren, hier gestorven, en met zijn atelier hier. In 1898 was hij een van de twaalf stichters van de kunstenaarskring Labeur. Hij schilderde straattaferelen en riviergezichten.
Ga zelf op wandel
Kies een wijk, kijk omhoog naar de straatnaamborden en je bekijkt de Belgische kunstgeschiedenis met andere ogen. Bezoek daarna de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten in de Regentschapsstraat, of het gemeentehuis van Schaarbeek, om de werken achter de namen te ontdekken.
Fotocredits
Alle beelden komen van Wikimedia Commons. Schilderijen en oude foto's zijn publiek domein, tenzij anders vermeld. Specifieke credits: glasraam van Capronnier in Chailey, foto Antiquary, CC BY 4.0. Portret van Van Hammée, foto Pierre van Win, CC BY-SA 3.0. Beelden van Desenfans en Kessels, foto's Yair Haklai, CC BY-SA 4.0. Vinçotte, triomfboog van het Jubelpark, foto Ad Meskens, CC BY-SA 3.0. Henri Jacobs, Rodenbachschool, foto EmDee, CC BY-SA 3.0. Schilderij van Lehon, foto JoJan, CC BY 3.0. Markelbach, Wappers en Jaquet: Rijksmuseum, CC0. Verwée, Ezel: privécollectie. Verboeckhoven, Les ânes schaerbeekois: gemeentehuis van Schaarbeek, kabinet van de burgemeester. Schilderij van Massys, foto Ricardo Tulio Gandelman, CC BY 2.0. Schilderij van Frédéric: Museum voor Schone Kunsten Gent, CC0.
Bronnen
Inventaris van het bouwkundig erfgoed, Schaarbeek: stedenbouwkundige inleiding (urban.brussels)
Gemeente Schaarbeek, "Histoire de la collection" (1030.be)
Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België, online collectie (kunstenaarspagina's, geraadpleegd in oktober 2026)
Wikipedia (FR), "Liste des voies de Schaerbeek" en artikels over elke kunstenaar
La Libre Belgique, "À Schaerbeek: noms d'artistes, noms de rues", 3 september 2001
Opmerkingen